Komu nie wolno przyjmować spiruliny

Spirulina sprzedawana jest bez recepty i ma reputację bezpiecznego „zielonego” produktu. Istnieją jednak stany, w których jej przyjmowanie jest przeciwwskazane lub wymaga uzgodnienia z lekarzem. Redakcja przeanalizowała przeciwwskazania bezwzględne i względne, wyjaśniła mechanizm każdego ograniczenia i przygotowała krótką listę kontrolną do samodzielnego sprawdzenia.

Przeciwwskazania bezwzględne i względne

W medycynie rozróżnia się przeciwwskazania bezwzględne — gdy przyjmowanie jest niedopuszczalne w żadnych warunkach — i względne, gdy decyzję podejmuje się indywidualnie, ważąc korzyść i ryzyko. Dla suplementów diety granica ta jest mniej sformalizowana niż dla leków, ponieważ nie prowadzi się dla nich zakrojonych na szeroką skalę badań rejestracyjnych.

Dla spiruliny najwyraźniejszym przeciwwskazaniem bezwzględnym jest fenyloketonuria, a także potwierdzona alergia na spirulinę lub inne sinice. Większość pozostałych ograniczeń jest względna: choroby autoimmunologiczne, przyjmowanie niektórych leków, ciąża, ciężkie choroby nerek i wątroby.

Ważne, by zrozumieć, że część przeciwwskazań opiera się na mechanizmie działania i pojedynczych przypadkach klinicznych, a nie na dużych badaniach kontrolowanych. Brak dowodów szkodliwości w takich grupach nie równa się dowodowi bezpieczeństwa — właśnie dlatego redakcja radzi podejście zachowawcze.

Poniżej zebrano główne sytuacje, w których przyjmowanie spiruliny jest albo niedopuszczalne, albo wymaga konsultacji z lekarzem. Każdą z nich szczegółowo omawiamy w kolejnych rozdziałach.

Fenyloketonuria i alergia

Fenyloketonuria to dziedziczne zaburzenie przemiany materii, w którym organizm nie może prawidłowo przekształcać aminokwasu fenyloalaniny. Jej gromadzenie się uszkadza układ nerwowy, dlatego pacjenci przestrzegają ścisłej diety z ograniczeniem białka.

Spirulina to produkt o bardzo wysokiej zawartości białka (ponad połowa suchej masy), a więc i fenyloalaniny. Nawet kilka gramów na dobę może istotnie wpłynąć na wyliczoną dietę pacjenta. Dlatego przeglądy bezpieczeństwa, w tym USP, wskazują fenyloketonurię jako przeciwwskazanie.

Reakcje alergiczne na spirulinę są rzadkie, ale opisane — od pokrzywki po anafilaksję. Osobom, u których wcześniej występowały reakcje na suplementy z glonami lub sinicami, przyjmowanie jest przeciwwskazane. Ostrożność jest potrzebna również przy nasilonych alergiach pokarmowych w ogóle.

Jeśli po pierwszym przyjęciu pojawiają się świąd, wysypka, obrzęk warg lub twarzy, utrudnione oddychanie — należy natychmiast przerwać przyjmowanie, a przy objawach anafilaksji wezwać pogotowie.

Choroby autoimmunologiczne i immunosupresja

Spirulina w badaniach eksperymentalnych i części badań klinicznych nasilała aktywność komórek NK, produkcję interferonu i innych mediatorów odporności. Dla człowieka ze zdrowym układem odpornościowym jest to przeważnie neutralne, ale w stanach autoimmunologicznych odporność już atakuje własne tkanki.

Lee i Werth (2004) opisali serię pacjentów, u których po przyjęciu suplementów immunostymulujących, w tym spiruliny, pojawiały się lub zaostrzały autoimmunologiczne choroby skóry — zapalenie skórno-mięśniowe i pęcherzyca. Udowodnienie przyczynowości na podstawie takich obserwacji jest niemożliwe, ale stały się one podstawą ostrzeżeń w źródłach fachowych.

• toczeń rumieniowaty układowy;
• reumatoidalne zapalenie stawów;
• stwardnienie rozsiane;
• łuszczyca i łuszczycowe zapalenie stawów;
• autoimmunologiczne zapalenie tarczycy (omawiaj z endokrynologiem);
• zapalenie skórno-mięśniowe, pęcherzyca i inne dermatozy autoimmunologiczne.

Osobno — pacjenci przyjmujący leki immunosupresyjne po przeszczepieniu narządów lub w leczeniu chorób autoimmunologicznych. Teoretycznie immunostymulacja może przeciwdziałać terapii. Choć dowodów klinicznych na taką interakcję jest niewiele, ryzyko odrzucenia przeszczepu lub zaostrzenia choroby jest zbyt poważne, by eksperymentować.

Dla wszystkich tych grup decyzję o przyjmowaniu spiruliny powinien podejmować lekarz prowadzący — reumatolog, immunolog lub transplantolog.

Leki, ciąża i inne sytuacje

Warfaryna i inne antagoniści witaminy K są wrażliwi na wahania podaży tej witaminy z pożywieniem. Spirulina zawiera witaminę K, dlatego regularne rozpoczęcie lub przerwanie przyjmowania może wpływać na INR. Nowe doustne antykoagulanty nie zależą od witaminy K tak bezpośrednio, ale wszelkie suplementy na tle terapii przeciwzakrzepowej lepiej uzgadniać z lekarzem.

W czasie ciąży i karmienia piersią głównym problemem nie jest sama spirulina, lecz możliwe zanieczyszczenie mikrocystynami i metalami ciężkimi, na które płód i niemowlę są szczególnie wrażliwe. Kontrolowanych badań bezpieczeństwa w tych grupach jest za mało, dlatego redakcja nie zaleca samodzielnego przyjmowania.

Dzieci również są bardziej wrażliwe na toksyny w przeliczeniu na masę ciała. Spirulinę czasem stosuje się w programach wsparcia żywieniowego przy niedożywieniu, ale odbywa się to pod kontrolą medyczną i ze sprawdzonym surowcem.

Przy dnie moczanowej i hiperurykemii należy pamiętać, że spirulina, jak i inne mikroorganizmy, zawiera kwasy nukleinowe, których rozkład daje kwas moczowy. Przy ciężkiej niewydolności nerek istotne obciążenie białkiem, fosforem i potasem również wymaga uzgodnienia z nefrologiem.

Osoby z chorobami wątroby powinny zachować ostrożność ze względu na opisane pojedyncze przypadki hepatotoksyczności związane z suplementami ze spiruliną — prawdopodobnie z powodu zanieczyszczeń.

Lista kontrolna przed rozpoczęciem przyjmowania

Aby ocenić, czy spirulina jest dla ciebie odpowiednia, redakcja proponuje krótkie samodzielne sprawdzenie. Jeśli choć na jedno pytanie odpowiadasz „tak”, skonsultuj się z lekarzem przed zakupem.

Czy masz fenyloketonurię albo alergię na glony? Czy zdiagnozowano u ciebie chorobę autoimmunologiczną? Czy przyjmujesz antykoagulanty, leki immunosupresyjne lub inne preparaty na stałe? Czy jesteś w ciąży, planujesz ciążę lub karmisz piersią? Czy występuje dna moczanowa, choroba nerek lub wątroby?

Jeśli wszystkie odpowiedzi to „nie”, kolejnym krokiem jest wybór produktu z laboratoryjną kontrolą jakości. Nawet zdrowa osoba nie jest ubezpieczona od ryzyka związanego z zanieczyszczonym surowcem.

W trakcie przyjmowania obserwuj sygnały organizmu: wysypka, ból brzucha, zażółcenie skóry lub ciemny mocz, silne osłabienie mięśni — to powody, by przerwać przyjmowanie i zgłosić się do lekarza.

Wnioski redakcji

Bezwzględne przeciwwskazania do spiruliny to fenyloketonuria i alergia na sinice. Pozostałe ograniczenia są względne i wymagają indywidualnej decyzji z lekarzem.

Najważniejsze grupy ryzyka to osoby z chorobami autoimmunologicznymi, pacjenci przyjmujący leki immunosupresyjne i antykoagulanty, kobiety w ciąży, kobiety karmiące piersią, dzieci, pacjenci z dną moczanową oraz chorobami nerek lub wątroby.

Dla wszystkich pozostałych kluczowym zabezpieczeniem jest jakość produktu i stopniowy start.

Więcej na ten temat w naszych materiałach „Skutki uboczne spiruliny”, „Mity o spirulinie” oraz „Skutki uboczne chlorelli”.

Bibliografia

1. Marles RJ, Barrett ML, Barnes J, et al. United States Pharmacopeia safety evaluation of Spirulina. Crit Rev Food Sci Nutr. 2011;51(7):593–604.
2. Lee AN, Werth VP. Activation of autoimmunity following use of immunostimulatory herbal supplements. Arch Dermatol. 2004;140(6):723–727.
3. Karkos PD, Leong SC, Karkos CD, Sivaji N, Assimakopoulos DA. Spirulina in clinical practice: evidence-based human applications. Evid Based Complement Alternat Med. 2011;2011:531053.
4. Iwasa M, Yamamoto M, Tanaka Y, Kaito M, Adachi Y. Spirulina-associated hepatotoxicity. Am J Gastroenterol. 2002;97(12):3212–3213.
5. Gilroy DJ, Kauffman KW, Hall RA, Huang X, Chu FS. Assessing potential health risks from microcystin toxins in blue-green algae dietary supplements. Environ Health Perspect. 2000;108(5):435–439.
6. Belay A. The potential application of Spirulina (Arthrospira) as a nutritional and therapeutic supplement in health management. J Am Nutraceutical Assoc. 2002;5(2):27–48.